Trong tiếng Anh có một cụm danh từ là “intellectual vitality“, (chắc dịch theo nghĩa thuần Việt nhất là tính hiếu học, sự ham học hỏi), một tiêu chí mà các trường đại học nổi tiếng bên Mỹ xét đến đầu tiên khi đọc profile và SoP của sinh viên. Mình từng nghĩ cái này thì ai chả có, không nhiều thì ít, và một khi người ta đã muốn apply vào trường thì đương nhiên là để học, tức là dư thừa cái mà mấy ông gọi là “intellectual vitality“, việc gì phải đắn đo nhiều vì cái tiêu chí này?

Nhưng giờ nhìn lại 4 năm học đại học của bản thân, so sánh bản thân năm nhất, năm hai với bản thân của hiện tại thì thấy, hoá ra người ta dùng “intellectual vitality” thay vì “curiosity” (sự tò mò) là có lý do cả. Và việc người ta tìm kiếm tố chất này ở mỗi sinh viên là thực sự cần thiết.

Năm nhất, mình vào học đại học với tư tưởng là để cho bắt kịp xã hội, để đạt được cái người ta gọi là “cột mốc” quan trọng của cuộc đời mỗi con người, chứ không hề ý thức rằng mình có thực sự muốn học hay không. Đến trường học đều đặn nhưng rất thụ động. Thầy cô bảo học gì làm bài gì tìm hiểu về cái gì thì làm y như vậy với mục đích duy nhất là để điểm tử tế.

Nhưng dần dần, mình được tiếp xúc với các môn về chính trị thế giới. Học đâu cũng là học cả quá trình diễn biến, là học lịch sử. Nhắc đến một vấn đề là phải truy về gốc rễ của vấn đề, phải tìm hiểu tại sao hai nước chúng nó ghét nhau, tại sao đi đâu cũng thấy ông này can thiệp, tại sao tổ chức quốc tế lúc nào cũng như bất lực, tại sao, tại sao và tại sao. Và lần đầu tiên trong đời mình chủ động google tài liệu đọc về lịch sử, xem các bài phân tích quan hệ quốc tế, mặc dù lúc đó chỉ đơn giản muốn hiểu bài trên lớp, muốn điểm A Speaking TACN.

Thế rồi một học kỳ, hai học kỳ lặp lại thói quen như thế và không biết tự khi nào mình cảm thấy chính trị rất thú vị. Mình tìm đọc vì mình MUỐN và mình bắt đầu biết cười ngặt nghẽo trước những mẩu chuyện cười nhạt nhẽo về chính trị. Rồi mình phát hiện ra nhiều mặt khác của chính trị, không chỉ có chiến tranh, ngoại giao. Chính trị hoá ra gần gũi hơn mình tưởng vì nó liên quan trực tiếp đến vấn đề con người, về các vấn đề nhân quyền. Từ một vấn đề của một cộng đồng hoàn toàn có thế trở thành một vấn đề lớn của đất nước, và thậm chí là vấn đề thế giới. Lúc đó người ta sẽ chính trị hoá nó.

Ví dụ như bất bình đẳng giới, ban đầu người ta mới chỉ dừng lại ở việc phát hiện những hành động phân biệt, áp bức, bạo lực ở nhóm người này, nhóm người kia. Nhưng sau đó họ nhận ra nó là vấn đề mang tính hệ thống, phải dùng cả hệ thống để giải quyết. Vì thế họ lên tiếng, họ gọi tên, và chính trị hoá nó. Và phong trào nữ quyền ra đời.

Nói chung, từ khi có hứng thú học, mình cảm thấy thời gian học trên lớp quý giá hơn rất nhiều và mình học thực sự, chủ động đọc thêm nhiều. Không chỉ riêng chính trị, mình cũng bắt đầu có hứng thú với các môn khác. Nói ra có vẻ trừu tượng nhưng thực sự mình thấy vẻ đẹp của tri thức. Nhiều cái mình đọc vì mình nghĩ nó có ích cho mình, nhưng cũng nhiều cái mình tìm hiểu vì mình muốn. Và có lẽ đây là cái người ta gọi là “intellectual vitality“?

Nhưng cùng lúc, mình cảm thấy hơi tiếc khi nhìn lại năm tháng ngồi trên ghế nhà trường trước kia đã lãng phí thời gian, bỏ lỡ bao nhiêu kiến thức. Nhưng muộn còn hơn không. Ít ra hiện tại mình đã biết mình thích cái gì, mối quan tâm của mình ở đâu. Mình sẽ tiếp tục nuôi dưỡng “intellectual vitality” của mình cho đến khi không thể nữa thì thôi.